گفتگو با رئيس سازمان فني و حرفهاي كشور

هنوز بسياري از ما آرزوي داشتن يك مدرك تحصيلي از بهترين دانشگاهها را داريم و هنوز آرزو ميكنيم كه ما را دكتر يا مهندس لقب دهند، اما همه ما ميدانيم كه داشتن تمام اين امتيازها به معني داشتن شان اجتماعي و اقتصادي و برخورداري از آينده كاري روشن نيست.
شايد به همين دليل در سالهاي گذشته توجه به آموزشهاي فني و حرفهاي براي برونرفت از مشكل بازار كار دانشآموختگان دانشگاهي بيشتر شد، ولي اين آموزشها نيازمند تدوين راهبردهاي منسجم و منظمي است تا حلقه ارتباط ميان مراكز كاريابي و مهارتآموزي محكمتر شود.
اميرمحمد پرويز معاون وزير كار و رئيس سازمان فني و حرفهاي كشور كه از حدود 4 ماه قبل به اين سمت منصوب شده از تصميمها و برنامههاي سازمان در سال جديد ميگويد
سازمان فني و حرفهاي سازمان وسيعي با دامنه فعاليت بالاست كه با ديگر وزارتخانهها و نهادها ارتباط مستمر دارد، اما اقدامات سازمان شما غالبا به پاي ساير نهادها نوشته ميشود، ابتدا از فعاليتهايتان بگوييد وبعد به ديگر سوالات برسيم.
سازمان فني و حرفهاي ظرفيتهاي متعددي دارد. يكي مراكز آموزش دولتي كه حدود 565 مركز آموزش فني ـ حرفهاي دولتي در كل كشور، آموزش پادگانها، زندانها، روستاها و مراكز صنعتي و بنگاههاي اقتصادي و مراكز آموزشي جوار دانشگاه كه هر كدام از اين اينها يك گروه هدف را تحت پوشش ميگيرند. يك گروه هدف ما شاغلان هستند، گروه ديگر كارجويان شهري و روستايي و نيز افرادي كه به عنوان جويندگان كار در هر جا بخصوص مراكز غيردولتي كه خواهان آموزش هستند. ما بيش از 14 هزار آموزشگاه فني و حرفهاي آزاد داريم. اصل ما بر توانمندسازي نيروي انساني است و در هر سازماني به اعتقاد ما ظرفيت نيروي انساني از اهميت بالايي برخوردار است و در بيشتر كشورهاي در حال توسعه و توسعهيافته بيشترين سرمايهگذاري بر نيروي انساني صورت ميگيرد. پس ما هم قصد داريم با توجه به نياز جامعه به اين نيروهاي توانمند و متخصص توجه كنيم. افرادي كه به حوزه فني و حرفهاي وارد ميشوند، به دليل تمركز سازمان بر مباحث عملي و مهارتي، وارد بازار كار ميشوند تا دستكم نيازهاي خود را تامين كنند.
به طور متوسط هر سال چند نفر به چرخه مهارتآموزي سازمان شما وارد ميشوند و پيشبيني شما براي سال جديد چقدر است؟
براساس نگاه آماري ما طبق نفر ـ دوره بررسي ميكنيم. حدود 3 ميليون نفر ـ دوره را ميتوانيم تحت پوشش قرار دهيم.
تقاضا در همين حد است يا تعداد متقاضيان بيشتر است؟
براساس ماموريت ما، تقاضا بسيار بيشتر است، اما ظرفيت ما بيش از اين نيست. ما چه به لحاظ گسترده و چه به لحاظ تنوع رشتههاي آموزشي در پي توسعه ظرفيتهايمان هستيم. حدود 31 رشته آموزشي هم وجود دارد كه افراد متناسب با علاقه خودشان و نياز جامعه ميتوانند در اين دورهها شركت كنند.
بيشترين تقاضا براي كدام رشتههاست؟
ما بيشترين فراواني را در رشته فناوري اطلاعات و نيز صنعت ساختمان، هتلداري، گردشگري و حسابداري داريم كه به خصوص متقاضيان خانم به صنايع دستي گرايش دارند و به طور كلي سهم خانمها در رشتههاي صنايع دستي و خدمات بيش از آقايان است.
گاهي ديده ميشود توزيع مراكز فني و حرفهاي در سراسر كشور عادلانه نيست. خيلي از شهرستانها به اندازه كافي از وجود اين مراكز بهره نميبرند يا توزيع رشتهها براساس تقاضا نيست؟
آنچه طبق برنامهريزيهاي ما نشان ميدهد و قصد داريم از سال 89 توسعه دهيم، براساس سند توسعه هر استان و آمايش سرزمين و تقاضا و نياز بازار كار به توسعه مراكز و رشتهها ميپردازيم. ما از سال جاري قصد داريم براساس اين پارامترها توسعه را آغاز كنيم و اگر مركزي طبق تقاضاي موجود عمل نميكند، اصلاح شود و اينگونه نباشد كه همه به مراكز به صورت حضوري بيايند. بلكه قرار است برخي آموزشها را به صورت تيمهاي سيار ارائه كنيم و پس از اشباع منطقه، دوباره حرفههاي جديد و مقتضيات منطقه آن آموزشها را ارائه كنيم. در حوزه روستاها هم سعي داريم امسال تعداد بيشتري از روستاييان را تحت پوشش آموزشهاي مورد نيازشان قرار دهيم.
اين نيازسنجي كه شما اشاره ميكنيد، از چه طريقي صورت ميگيرد؟ در حال حاضر شايد جوانان يك منطقه نياز به آموزشهاي خاصي داشته باشند كه هنوز بازار كار به آن نياز نداشته باشد. شما بر چه اساسي عمل ميكنيد؟
ادارات كل آموزش فني و حرفهاي در استانهاي مختلف براساس زمينههاي موجود در هر منطقه، آنها را شناسايي ميكنند و ميگويند اين حرفه در اين منطقه براي بقا به آموزشهاي خاص نياز دارد. بعد اين گزارشها را به سازمان فني و حرفهاي منتقل ميكنند.
در سند چشمانداز 20 ساله يا به عبارت بهتر در برنامههاي بلندمدت، آموزشهاي فني و حرفهاي در كجا قرار گرفته است و آيا براي ارتقاي سطح اين آموزشها برنامههاي اجرايي تعريف شده يا در حد كليات از آن سراغ گرفتهاند؟
ببينيد هر توسعه اقتصادي بدون توجه و دسترسي به نيروي انساني ماهر امكانپذير نيست، بنابراين جايگاه ويژهاي را آموزشهاي فني و حرفهاي، هم در سند چشمانداز 20 ساله و هم در قانون برنامه پنجم به خود اختصاص داده است. چون باور داريم كه اگر بتوانيم افراد را آموزش دهيم، ميتوانند به نحو احسن هم به افزايش بهرهوري كمك كنند و هم كاهش هزينهها و جلوگيري از اتلاف منابع منجر شوند. به همين دليل اين آموزشها مورد غفلت قرار نگرفته است.
اگر اين رويكردي كه شما ميگوييد درست باشد، پس بايد در بحث بودجه هم بودجه مناسبي به آموزشهاي فني و حرفهاي و سازمان شما اختصاص يافته باشد؟
ما بودجهاي را پيشنهاد كردهايم، البته من به ميزانش ورود پيدا نميكنم و به جزئيات نميپردازم.
بودجه شما نسبت به سال قبل چقدر افزايش پيدا كرده است؟
ما براساس توسعه ماموريتهايمان خواستار افزايش بودجه بودهايم.
معمولا يكي از بهانههاي مهجوريت آموزشهاي كاربردي و فني و حرفهاي، كمبود اعتبارات است. بالاخره اين افزايش چقدر بوده؟
ما براساس تعاملات سازنده با نمايندگان مجلس درخواست داشتهايم كه سازمان ما را حمايت كنند يا پايه بودجه را افزايش دهند يا دستكم با پيشنهاد ما موافقت كنند.
بودجه امسال شما چقدر بوده است؟
حدود 160 ميليارد تومان.
سازمان شما، زيرمجموعهاي از وزارت كار است و به هر حال تماسهاي زيادي به لحاظ كاري بين شما و اين وزارتخانه وجود دارد. چقدر آموزشهاي فني و حرفهاي توانسته از بار بيكاري موجود كم كند؟
البته ما در بحثي كه هميشه مطرح ميشود بايد بگوييم اينجا يك سازمان آموزشي است. بحث كار و بيكاري مدخليتي به ما ندارد. ما همه افرادي را كه آموزش بخواهند، آموزش ميدهيم و البته بخشي از افرادي كه آموزش و مهارت فني و حرفهاي ميآموزند جزو شاغلان هستند.
من عرض كردم كه شاغلان هم در سازمان ما آموزش ميبينند كه يا بازآموزي است يا ارتقاي مهارت. افرادي كه در هر رتبهاي فعاليت ميكنند، براي پايداري در شغلشان و به روز شدن مهارتها ميتوانند از اين آموزشها برخوردار شوند. گاه افراد با اين گونه آموزشها به خوداشتغالي ميرسند و توانايي ايجاد شغل را پيدا ميكنند.
يعني شما با مراكز كاريابي وزارت كار هيچ ارتباطي نداريد؟ در حال حاضر بسياري از افراد ماهر بر اثر عوامل مختلف مثل اختلاف با كارفرما، ورشكستگي واحد توليدي و... بيكار ميشوند. چه بسا اين افراد از دل سازمان شما بيرون آمدهاند. يعني شما پس از مهارتآموزي، آنها را رها ميكنيد؟
بنا را بر اين گذاشتهايم كه يك حلقه اتصالي ميان مراكز كاريابي، صنعت و مراكز آموزشي ما ايجاد شود كه بتوانيم در شغليابي هم به افراد ماهر كمك كنيم.
آقاي پرويز! بناي سازمان شما بر اين مساله كه ارتباط بايد بين مراكز كاريابي و صنعت و فني و حرفهاي باشد، قرار گرفته است، در حالي كه دغدغه بزرگ جواناني كه آموزش فني و حرفهاي ميبينند كار است. از اين مساله نميتوانيد براحتي بگذريد. بچهها انتظار دارند با اين مهارتها توان امرار معاش پيدا كنند. برنامهاي داريد كه اين حلقه ارتباطي از حد حرف و برنامه خارج شود و تضمين بيشتري پيدا كند؟
ما آماده هستيم. سازمان ما ظرفيتهايي دارد. مشكل جامعه ما مشكل كار نيست. مشكل اينجاست كه افراد توانمندي ندارند. اگر فردي كار بلد باشد براحتي ميتواند كار پيدا كند. بسياري از افراد ليسانس و فوقليسانس دارند، اما مهم است كه چه كاري ميتوانند انجام دهند. مرز بين دانش و توانش وجود دارد. در آموزشهاي فني و حرفهاي بحث توانايي افراد مطرح است.
مشكل جامعه ما مشكل كار نيست. مشكل اينجاست كه افراد، توانمندي ندارند. اگر فردي كار بلد باشد براحتي ميتواند كار پيدا كند. بسياري از افراد ليسانس و فوقليسانس دارند اما مهم است كه چه كاري ميتوانند انجام دهند
ما ميخواهيم افراد توانمند شوند. دانش، مباحث نظري را شامل ميشود. افراد به لحاظ عملي تربيت ميشوند. ما صددرصد باور داريم و دعا ميكنيم كساني كه اين آموزشها را ببينند، قدر و سهمشان را در بازار كار پيدا كنند و دستكم شانس جذب در بنگاههاي اقتصادي براي اين افراد بيشتر است. ما انتظار داريم رسانهها، فرهنگ اين آموزشها و تشويق به اين آموزشها را بيشتر مدنظر قرار دهند و ما را در اين راه ياري كنند تا افراد بيشتري را تحت پوشش آموزشهاي فني و حرفهاي قرار دهيم و در اين خصوص، بحث آموزش هر روستا را به صورت صددرصدي اعلام كردهايم. يعني اگر افرادي هستند كه در روستا ها بخواهند آموزشهاي فني و حرفهاي ببيند ما به صورت رايگان اين آموزشها را ارائه ميكنيم و تيمهاي سيار در نظر گرفته شده و پايگاههايي با عنوان هجرت داير شده كه همكاران ما به افرادي كه در روستاها به آموزش نياز دارند، آموزش فني و حرفهاي ارائه ميكنند. از سوي ديگر ما توجه ويژهاي به مشاغل خانگي داريم. شيوه استفاده و انجام اين مشاغل را هم به متقاضيان ميآموزيم.
اين مشاغل خانگي شامل چه مهارتهايي هستند؟
همه مهارتهايي كه به تجهيزات گرانقيمت و سولههاي آنچناني نياز ندارند و فردي ميتواند در منزل خودش اين كارها را انجام دهد.
مخاطب اين مشاغل صرف خانمها هستند؟
خير آقايان هم ميتوانند باشند. جوانان و نوجوانان هم ميتوانند اين مشاغل را داشته باشند. در بسياري از كشورها، اين فرصتها را ايجاد كردهاند. يك كارخانه پوشاك را در شهري مثل تهران در نظر بگيريد. يك سرمايهگذار براي اداره اين كارخانه هزينههاي سرسامآوري را تحمل ميكند، اما در بسياري از زمينهها ميتواند، كار را به افرادي كه بيرون از كارخانه مشغولند ارائه كند. يعني در منازل، بسياري از افراد با هزينههاي كمتري به توليد برخي كالاها كمك ميكنند يا مشاغل ديگر مثل گلسازي، پوشاك، سنگهاي قيمتي، فرش و گليم و... .
آموزشهاي شما هم در بخش مشاغل خانگي در همين راستاست؟
بسياري از آموزشهايي را كه ما ميدهيم، افراد را قادر ميسازد به اين مشاغل بپردازند. حدود 2 هزار حرفه استانداردسازي شده و بخشي از اين حرفهها به مشاغل خانگي اختصاص دارد، بخصوص صنايع دستي كه در بخش مشاغل خانگي جاي ميگيرد.
فهرست اين آموزشها در سايت رسمي سازمان شما وجود دارد؟
تعدادي از آنها وجود دارد كه بقيه در حال آمادهسازي است، اما شاخص و ويژگي مهم چنين مشاغلي اين است كه نيازمند تجهيزات سنگين نيستند و يكي دو نفر در منازل ميتوانند اين مشاغل را انجام دهند. شايد برخي كارگاههاي كوچك را هم بتوانند با مبلغ 3 ميليون تومان ايجاد كنند كه اجاره آنچناني هم بابت آنها پرداخت نكنند.
ميتوانيم بگوييم سال 89 سال رايگان شدن آموزشهاي فني و حرفهاي و توسعه ظرفيتهاست؟
صد درصد.
قول چه تسهيلاتي را ميدهيد؟
تسهيلاتي را كه مي توانيم براي مشاغل خانگي ارائه كنيم، وامهايي است كه از طريق صندوق مهر امام رضا(ع) به افرادي كه طرحهايي را ارائه كنند اختصاص مييابد و حتي تفاهمنامهاي را با اين صندوق امضا كردهايم كه افرادي كه از سازمان، گواهينامه فني و حرفهاي دريافت كنند تسهيلات را سريعتر دريافت كنند.
وزير كار اخيرا طرح ادغام را مطرح كردهاند كه گويا قرار است همه آموزشهاي موازي مثل كار ـ دانش، فني و حرفهاي و علمي ـ كاربردي در يك مجموعه ادغام شود، نظر شما چيست، چون برخي مديران اين حوزه چندان راضي به اين ادغام نبودهاند.
البته من واكنش منفي نشنيدهام.
ولي برخي اعضاي كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس اين ادغام را غيرضروري خواندهاند؟
من در كميسيون حضور داشتهام. شايد از نظر شما، هنوز اجماعي صورت نگرفته، در حال حاضر بسياري از آموزشهاي مهارتي توسط سازمانهاي متعدد ارائه ميشود كه منجر به بينظميهايي شده است. مكانيزمهاي اجرايي اين ادغام بايد تدوين شود. تا به حال آنچه كميسيون آموزش و تحقيقات تصميم گرفته، تاييد ادغام بوده است.
البته بعضي نمايندگان با رسانهها صحبت كردهاند و واكنش شان چندان مثبت نبوده و اين نارضايتي هم باعث تغير برخي مطبوعات شد.
البته ديدگاه متفاوت است، در بحث بين نمايندگان شايد عدهاي مخالف باشند، اما راي به اكثريت است كه به نظر ميرسد تعداد ديدگاههاي مثبت بيشتر باشد، چون نظر اين است كه آموزشهاي فني و حرفهاي تحت مديريت واحد قرار بگيرد. البته ما اجباري نداريم كه همه زير نظر سازمان قرار بگيرند، مهم نظر هيات دولت و مسوولان است.
يكي از نهادها و سازمانهايي كه آموزشهاي مشابهي ارائه ميكنند، بخش آموزش فني و حرفهاي در مدارس است، با توجه به نزديكي حوزه كار شما با آنها، نظرتان درباره كيفيت آموزشها در اين بخش چيست؟
آنچه در آموزش و پرورش تحت عنوان فني و حرفهاي ارائه ميشود، تحت عنوان مجموعه هشتم 42 واحد مهارتي است كه تابع استاندارد سازمان فني و حرفهاي است كه در صورت عدم كسب نمره قبولي، آموزش و پرورش به آنها گواهي پايان دوره نخواهد داد. به هر حال براي ساير سازمانها هم ميتواند اين اتفاق رخ دهد. بنده اعتقاد دارم اگر بخواهيم افرادي را به جامعه تحويل دهيم كه حداقلهاي مهارت را داشته باشند، بايد آموزشهاي استانداردي را فرابگيرند.
براي آموزش و پرورش 42 واحد تعريف شده، اما براي ساير سازمانها ميتوان حجم كمتري را هم تعريف كرد و آنچه ما ميگوييم تحت عنوان دانشگاه علمي ـ كاربردي، شايد ادعا شود كه دانشجويان بعد از فارغالتحصيلي از اين دانشگاه سريع كار پيدا ميكنند، ولي آنچه ناديده گرفته ميشود اين است كه بيشتر افرادي كه جذب اين دانشگاه ميشوند، شاغلان هستند و قبل از ورود به دانشگاه، شغل خود را داشتهاند كه براي اين كه بتوانند از مزاياي طرح طبقهبندي مشاغل استفاده كنند، مدركي ميگيرند تا بتوانند گروهشان را ارتقا دهند. پس اين ادعا كه دانشگاه علمي ـ كاربردي 80 درصد فارغالتحصيلان خود را در بازار كار جذب ميكند، درست نيست چون اين افراد از قبل شاغل بودهاند.
كتايون مصري
گروه جامعه
مدیر عامل :مهندس حسین کریمی